Ngày 28/9, phóng viên Mã Đức Hưng của Titan Sports đăng bài viết cho rằng việc đội tuyển Trung Quốc thua New Zealand 0-3 vốn nằm trong dự đoán, nhưng đồng thời cũng cần nhận thức rằng một số cầu thủ hoàn toàn không đủ thực lực của tuyển thủ quốc gia, ban huấn luyện không nên tiếp tục triệu tập những cầu thủ như vậy.

Nguyên văn như sau:

Tối ngày 27/9, trong trận đấu thứ hai của giải giao hữu quốc tế "Đội tuyển Trung Quốc" diễn ra tại Trùng Khánh, đội tuyển bóng đá nam quốc gia Trung Quốc thua đội khách New Zealand 0-3. Đây là kết quả nằm trong dự đoán, dù sao đối thủ vừa tham dự World Cup Mỹ - Canada - Mexico. Tuy nhiên, trận đấu này thực ra còn cho thấy rõ hơn một điểm, đó là một số cầu thủ hoàn toàn không đủ thực lực để tiếp tục ở lại đội với tư cách tuyển thủ quốc gia, ban huấn luyện nên hạ quyết tâm, không triệu tập những cầu thủ như vậy nữa.

① Năng lực cá nhân của cầu thủ còn thiếu

Số lần đối đầu giữa Trung Quốc và New Zealand trong vài năm gần đây không nhiều, nhưng mỗi lần gặp nhau, hai đội về cơ bản đều phân định thắng thua với cách biệt một bàn hoặc hòa. Như tháng 3/2023, đội Trung Quốc dưới sự dẫn dắt của Jankovic làm khách tại New Zealand cũng chỉ thua 1-2 và hòa 0-0. Còn lần này hai đội gặp nhau tại Trùng Khánh, đây là lần đầu tiên đội Trung Quốc thua đối thủ với cách biệt 3 bàn. Một mặt, phải thừa nhận rằng: danh sách đội New Zealand sang Trung Quốc có 16 cầu thủ từng dự World Cup Mỹ - Canada - Mexico, dù Chris Wood và Finn Surman vắng mặt và sẽ bay thẳng tới Nhật Bản hội quân với đội New Zealand để tham dự Kirin Cup sau đó, nhưng dù sao thực lực tổng thể vẫn mạnh hơn đội Trung Quốc. Trên bảng xếp hạng FIFA, trước khi gặp Trung Quốc, New Zealand chỉ xếp thứ 84 thế giới, cao hơn Trung Quốc 7 bậc, nhưng nhờ đã chinh chiến tại World Cup, trải nghiệm này khiến lứa cầu thủ này hoàn toàn khác trước về mặt tự tin và các khía cạnh khác.

Ngược lại, do một số cầu thủ được triệu tập vào đội Asian Games, đội tuyển Trung Quốc thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng, dù Thiệu Giai Nhất vẫn tìm cách gọi vào những cầu thủ phù hợp cùng vị trí để cố gắng bù đắp khiếm khuyết này. Nhưng trận đấu này thực ra đã chứng minh từ một góc độ khác rằng những cầu thủ có vẻ thể hiện tạm được ở giải quốc nội thực ra hoàn toàn không đạt tiêu chuẩn đội tuyển quốc gia.

Nhìn vào đội hình xuất phát của trận này, để bù đắp tình trạng khách quan là thời gian tập trung đội tuyển tương đối ngắn và các cầu thủ phối hợp với nhau chưa ăn ý, ban huấn luyện cũng đã nghĩ mọi cách, chẳng hạn như cấy ghép trực tiếp các bộ đôi ở câu lạc bộ sang đội tuyển. Trong trận đầu tiên gặp Maldives, Thiệu Giai Nhất đã sử dụng sáu cầu thủ của đội đầu bảng Chinese Super League là Chengdu Rongcheng, nhưng hiệu quả hiệp một khá không lý tưởng. Trong trận này, đội tuyển Trung Quốc sử dụng bộ ba Tưởng Quang Thái, Ngụy Chấn và Nhan Tuấn Lăng của Shanghai Port ở tổ hợp "thủ môn + trung vệ"; bên cánh trái sử dụng bộ đôi Lưu Dương, Trần Bồ của Shandong Taishan, và Tạ Văn Năng cũng đến từ Taishan tiếp tục đảm nhận vị trí tiền vệ phải như ở câu lạc bộ; trên hàng công sử dụng bộ đôi Vi Thế Hào và Vương Tử Minh của Rongcheng. Hai tiền vệ trung tâm trong sơ đồ 4-4-2 do Vương Thượng Nguyên và Hoàng Gia Huy đảm nhận; ngoài ra ở vị trí hậu vệ phải là Trương Ái Huy của đội Chiết Giang, lần đầu khoác áo đội tuyển Trung Quốc.

Ý tưởng như vậy rất đẹp, hơn nữa về yêu cầu chiến thuật như pressing tầm cao, tranh cướp bóng, chuyển đổi trạng thái công thủ cũng được thực hiện khá tốt, trong một số khoảng thời gian, tổ hợp và chiến thuật như vậy cũng phát huy tác dụng nhất định. Nhưng hiệu quả tổng thể không lý tưởng, nguyên nhân gốc rễ thực ra vẫn nằm ở cường độ và nhịp độ của chúng ta chưa đủ, cộng thêm năng lực của một số cầu thủ thực sự có hạn, vì vậy không có nhiều pha tấn công tạo ra mối đe dọa thực sự với khung thành đối phương, vài cú sút đều có vẻ khá gượng ép.

Tất nhiên, thiếu hụt nhân sự là nguyên nhân chủ yếu nhất khiến đội thua, nhưng bị giới hạn bởi năng lực và trình độ cá nhân, đội tuyển Trung Quốc buộc phải chấp nhận thực tế thua đậm. Nhìn toàn bộ trận đấu, ban huấn luyện trong đợt tập trung gần đây vẫn đã tập luyện một số thứ, chẳng hạn các bài tấn công không đơn điệu, thiết kế chiến thuật bóng cố định cũng tốt, nhiều biến hóa, nhưng chính vì năng lực cá nhân không đủ mà các bài bản hoàn toàn không phát huy được hiệu quả.

② Lạc nhịp với xu thế bóng đá thế giới

Nếu đội Trung Quốc tấn công kém hiệu quả, không ghi được bàn thì đương nhiên không thể giành chiến thắng, nhưng nếu phòng ngự hiệu quả thì đội Trung Quốc cũng không đến nỗi thua trận. Thực tế là: vấn đề lớn nhất của đội Trung Quốc không nằm ở hàng công bất lực, hiệu quả tấn công thấp, mà là ở khâu phòng ngự tồn tại quá nhiều vấn đề. Về bản chất, đó là sự hiểu biết và tiếp thu bóng đá hiện đại có vấn đề quá lớn, thậm chí hoàn toàn lạc nhịp với xu thế phát triển của bóng đá thế giới.

New Zealand ghi bàn ngay đầu trận, tận dụng pha tấn công lần hai từ một quả phạt góc, tận dụng khoảnh khắc chuyển đổi khi đội hình phòng ngự tổng thể của Trung Quốc dâng lên, từ bên ngoài lốp bóng ra sau lưng toàn bộ hàng phòng ngự của Trung Quốc, sau đó tạt bóng từ khu vực hành lang trong, cầu thủ ở trung lộ băng lên đón bóng dứt điểm. Bàn thứ hai và thứ ba sau đó, New Zealand lần lượt tận dụng hành lang trong bên trái và bên phải để tạt bóng, cầu thủ ở trung lộ băng vào hoàn tất cú dứt điểm cuối cùng. Điều này khiến các hậu vệ Trung Quốc hoàn toàn bất lực.

Ba bàn thua này có thể nói là giống hệt nhau, đều tận dụng triệt để "Half-Space (hành lang trong/nửa khoảng trống)" trong khâu phòng ngự của Trung Quốc để tạo ra cơ hội. Và đây chính là đặc trưng lớn nhất về mặt kỹ chiến thuật được thể hiện tại World Cup Mỹ - Canada - Mexico 2026. Nhóm nghiên cứu kỹ thuật của FIFA trước trận chung kết World Cup 2026 đã chỉ rõ, mục tiêu tấn công quan trọng của đội tuyển Tây Ban Nha chính là "inside channel (phía trong hành lang biên)", tức là khoảng trống giữa hậu vệ cánh và trung vệ của đối phương (chú thích: thuật ngữ chuyên môn hơn là "Half-Space (hành lang trong/nửa khoảng trống)"). Nhóm này còn cho biết, trước khi vào chung kết, màn thể hiện đột phá ở khu vực trung tâm của Tây Ban Nha cũng thuộc hàng dẫn đầu giải đấu. Vì sao khu vực này quan trọng như vậy? Bởi đây là khu vực có trách nhiệm phòng ngự mơ hồ nhất: trung vệ dâng ra? Trung tâm vòng cấm có thể bị khoét thủng; hậu vệ cánh bó vào trong? Tiền đạo cánh có thể có khoảng trống ở phía ngoài. Tiền vệ phòng ngự lùi về? Đỉnh vòng cấm lại xuất hiện điểm nhận bóng mới. Vì vậy, điều mà các đội bóng hàng đầu thế giới muốn tạo ra chính là "nửa giây" do dự khi cả hai cầu thủ phòng ngự (trung vệ và hậu vệ cánh) đều không biết mình có nên dâng ra hay không, rồi chớp lấy nửa giây đó để tung ra đòn chí mạng.

Nhìn lại ba bàn thua của đội Trung Quốc, các cầu thủ tấn công của New Zealand đã chớp lấy khu vực giữa hậu vệ cánh và trung vệ của Trung Quốc, tận dụng cái gọi là "nửa giây" đó để tạo ra sát cơ. Vì vậy, đội Trung Quốc trông như hoàn toàn không phòng bị. Làm thế nào để tăng cường hiệu quả phòng ngự "Half-Space"? Đó là cách làm hoàn toàn khác với phòng ngự "flank (biên)" hay "channel (hành lang phía trong biên)", không đơn giản chỉ là "chặn trong thả ngoài" hay "chặn ngoài thả trong".

Có thể nói, các cầu thủ Trung Quốc có lẽ hoàn toàn không nhận ra xu hướng mới về mặt kỹ chiến thuật này tại World Cup. Còn New Zealand, với tư cách đội tham dự World Cup, đã tự mình cảm nhận sự thay đổi mới mẻ này, và bản thân họ cũng đang bắt kịp xu thế, chơi thứ bóng đá hiện đại. Vì vậy, việc đội Trung Quốc vốn luôn cách xa thế giới có màn thể hiện ở khâu phòng ngự như một "học sinh tiểu học" cũng chẳng có gì lạ.

Tất nhiên, đây không phải là để phê bình hay trách móc các cầu thủ của chúng ta, mà muốn nói rằng: nếu đã đang chuẩn bị cho Asian Cup, được đối đầu với đối thủ như thế này thực ra có lợi hơn cho chúng ta, những trận giao hữu như vậy chính là để bộc lộ vấn đề. Hơn nữa, các đối thủ tại Asian Cup sắp tới là Iran, Syria và Kyrgyzstan có lẽ cũng sẽ áp dụng lối tấn công như vậy. Làm thế nào để tăng cường hơn nữa khâu phòng ngự? Đây là bài toán cấp bách nhất mà trận thua New Zealand để lại cho đội tuyển Trung Quốc, thậm chí còn cấp thiết hơn cả việc giải quyết vấn đề ở khâu tấn công.